Γιατί κάποιοι δεν νοσούν ποτέ από γρίπη και τι ισχύει για το καθολικό εμβόλιο

Άλλοι περνούν γρίπη κάθε χρόνο και άλλοι δηλώνουν ότι δεν έχουν αρρωστήσει ποτέ. Μέρος της εξήγησης βρίσκεται στο γενετικό προφίλ, στην ανοσολογική μνήμη και στα βακτήρια που φιλοξενούνται στη μύτη.

Η απουσία συμπτωμάτων, όμως, δεν αποκλείει ούτε τη μόλυνση ούτε τη μετάδοση του ιού. Τους μηχανισμούς που επηρεάζουν την αντίδραση στη γρίπη περιγράφει σε συνέντευξη στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας» η Γεωργία Γκιούλα, καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος. Εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα είναι διαθέσιμο καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο, με κάλυψη έναντι όλων των τύπων του ιού και προστασία πέραν του ενός έτους. Το πόσο ακριβώς θα διαρκεί η προστασία, όπως διευκρινίζει, παραμένει υπό διερεύνηση.

Ίδιος ιός, διαφορετική εξέλιξη

Γιατί δύο άνθρωποι υγιέστατοι, ίδιας ηλικίας και με τις ίδιες συνθήκες ζωής, μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική πορεία έπειτα από έκθεση στον ίδιο ιό; Η κ. Γκιούλα απαντά ότι πάρα πολλές μελέτες αναφέρονται σε συγκεκριμένα γονίδια, τα οποία οι ειδικοί εξετάζουν ήδη στο εργαστήριο και τα οποία εμποδίζουν τον ιό να μπει στα κύτταρα και να προκαλέσει μόλυνση. Το ανοσοποιητικό, εξηγεί, είναι εκείνο που αντιμετωπίζει όχι μόνο τον ιό της γρίπης αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Υπάρχουν επίσης γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού λίγο πιο αδύναμα, ώστε να μην μπορούν εύκολα να προσλάβουν τον ιό που εισέρχεται, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα τον εξουδετερώσουν. Διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν έτσι να επηρεάσουν ολόκληρη την πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό.

Ασυμπτωματικοί και στελέχη που διαφέρουν

Μπορεί κάποιος να μολυνθεί χωρίς συμπτώματα και, ενώ αισθάνεται απολύτως καλά, να μεταδίδει τον ιό, όπως συμβαίνει και με την COVID-19; Η καθηγήτρια απαντά καταφατικά. Διευκρινίζει όμως ότι το ιικό φορτίο όποιου νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός εντελώς ασυμπτωματικού ατόμου. Όποιος νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα ιού στο περιβάλλον του και, άρα, είναι πολύ πιο μεταδοτικός από κάποιον που απλώς φέρει τον ιό χωρίς τη χαρακτηριστική εικόνα.

Συχνά, επίσης, δύο άνθρωποι μολύνονται από τον ίδιο ιό με ελαφρώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ο ιός της γρίπης αλλάζει διαρκώς, όχι μόνο κάθε χρόνο αλλά και μέσα στην επιδημική περίοδο. Έτσι, η μόλυνση μπορεί να προέρχεται από δύο διαφορετικά στελέχη και από διαφορετική ποσότητα ιού.

Το μικροβίωμα της μύτης ως φύλακας

Το μικροβίωμα της μύτης και του ανώτερου αναπνευστικού αποτελεί αντικείμενο μελέτης της διευθύντριας του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος. Το χαρακτηρίζει φύλακα άγγελο όχι μόνο για τον ιό της γρίπης αλλά και για πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Με τον όρο μικροβίωμα εννοεί τη φυσιολογική χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία ο άνθρωπος συμβιώνει από την πρώτη στιγμή της γέννησης. Αυτά δημιουργούν περιβάλλον μη ευνοϊκό, τόσο απέναντι στη γρίπη όσο και απέναντι σε πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς.

Το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί είτε να αποτρέψει τον ιό είτε να του ανοίξει τον δρόμο. Τα καλά βακτήρια προστατεύουν σε βάθος χρόνου και δεν περιορίζονται σε εκείνα που υπάρχουν τη στιγμή της μόλυνσης από γρίπη. Το μικροβίωμα είναι ένα δακτυλικό αποτύπωμα που φέρει ο άνθρωπος και, όταν βρίσκεται σε ισορροπία με τον ξενιστή, δηλαδή με τον άνθρωπο, λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα.

Καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο μέσα στην επόμενη πενταετία

Στη συνέχεια η καθηγήτρια ερωτάται αν η κατανόηση του γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντιστέκονται τόσο αποτελεσματικά στη γρίπη θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο, με προστασία έναντι πολλών διαφορετικών στελεχών και για περισσότερα χρόνια από ό,τι μέχρι σήμερα.

Απαντά ότι θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεσή μας, καθώς βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για πανγονοτυπικό εμβόλιο, δηλαδή εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης. Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας ούτε για κάτι πολύ μακρινό. Αυτό που δυσκολεύει κάθε χρόνο είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει. Ο εμβολιασμός γίνεται με εμβόλιο πολύ αποτελεσματικό, η απόφαση όμως για τη σύστασή του έχει ληφθεί με βάση τα δεδομένα της προηγούμενης χρονιάς. Αν αυτό ξεπεραστεί, κάτι που όλες οι μελέτες και όλα τα δεδομένα δείχνουν ότι θα συμβεί πολύ σύντομα, θα υπάρχει εμβόλιο για το οποίο δεν θα έχει σημασία αν κάθε χρονιά υπάρχει γρίπη Α ή γρίπη Β.

Το εμβόλιο αυτό θα δίνει επίσης προστασία για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους. Στο πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία, η καθηγήτρια απαντά ότι αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. Δεν μπορεί να πει ούτε για πόσα χρόνια θα ισχύει η προστασία ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητα ως προς την ανοσιακή κάλυψη. Πρόκειται πάντως για εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμά ότι θα το έχουμε μέσα στην επόμενη πενταετία.

Τι συγκρατεί το ανοσοποιητικό από παλιές λοιμώξεις

Η μόλυνση από τον ιό της γρίπης προκαλεί παραγωγή αντισωμάτων. Λόγω όμως της δομής, της λειτουργικότητας και των χαρακτηριστικών του, τα αντισώματα αυτά είναι βραχυπρόθεσμα, τονίζει η κ. Γκιούλα, απαντώντας στο αν μια γρίπη της παιδικής ηλικίας μπορεί να επηρεάσει την άμυνα και να προστατεύσει δεκαετίες αργότερα.

Σε βάθος χρόνου τα αντισώματα μπορεί να αφήνουν κάποια ανοσία, δεν προστατεύουν όμως 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου έτους. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό, έστω και μικρό, τα αντισώματα μπορεί να παραμείνουν, χωρίς να θεωρούνται απολύτως προστατευτικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία γρίπης του 2009. Τότε τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση όσο οι νεαροί ενήλικες. Αυτό αποδόθηκε στο ότι ο πανδημικός ιός Η1Ν1 κυκλοφορούσε τα προηγούμενα χρόνια, έστω με λίγο διαφορετική μορφή. Οι μεγαλύτεροι είχαν έτσι κάποιο ποσοστό ανοσίας απέναντι στο πανδημικό στέλεχος.

Πρώιμη κυκλοφορία φέτος, με τον τύπο Α να επικρατεί στη νότια Ελλάδα

Για φέτος, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν πανελλαδικά πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, λέει η κ. Γκιούλα, επισημαίνοντας ότι αυτό δεν παρατηρείται στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται κυρίως για ευρήματα από τη νότια Ελλάδα. Το φαινόμενο έχει εμφανιστεί και άλλες χρονιές. Οφείλει να κρατά σε εγρήγορση, δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και βαρύτερη επιδημική περίοδο. Είναι εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow